Inngangur
Plöntur eru ómissandi hluti af vistkerfi okkar. Þeir veita ekki aðeins ferskt loft, mat og skjól heldur virka þeir einnig sem lyf við ýmsum kvillum. Í þúsundir ára hafa menn notað plöntur sem lyf til að lækna mismunandi kvilla. Þessi lyf eru venjulega fengin í formi plöntuútdráttar. Plöntuþykkni er einbeitt form lífvirkra efna plantna sem hafa ýmsa líffræðilega virkni. Í þessari grein munum við ræða hvað plöntuþykkni er, hvernig það fæst og notkun þess.
Hvað er plöntuþykkni?
Plöntuþykkni er þétt lausn sem inniheldur lífvirk efnasambönd plöntunnar. Þessi efnasambönd gætu verið alkalóíðar, pólýfenól, flavonóíðar, fenólsýrur, terpenar, ilmkjarnaolíur eða önnur efnasambönd sem gefa plöntunni lækningaeiginleika sína. Þessi lífvirku efnasambönd eru unnin úr mismunandi hlutum plöntunnar, svo sem laufum, stilkum, rótum, blómum, börki og ávöxtum, með ýmsum útdráttaraðferðum.
Hvernig fæst plöntuútdráttur?
Til eru ýmsar aðferðir til að vinna út plöntusambönd og fer val á aðferð eftir eiginleikum lífvirku efnasambandanna, gerð plöntuefnis og fyrirhugaðri notkun útdrættsins. Hér eru nokkrar algengar aðferðir við plöntuútdrátt.
Leysiútdráttur
Leysiútdráttur er algengasta aðferðin við plöntuútdrátt. Það felur í sér að nota leysiefni eins og etanól, metanól eða vatn til að vinna lífvirku efnasamböndin úr plöntunni. Plöntuefnið er fyrst malað í litla bita og síðan er leysinum bætt við það. Blandan er síðan hituð og leysirinn leysir upp lífvirku efnasamböndin úr plöntuefninu. Lausnin sem myndast er síðan síuð og leysirinn er látinn gufa upp til að fá plöntuþykknið.
Ofurgagnrýninn vökvaútdráttur
Supercritical vökvaútdráttur (SFE) er nútímalegri aðferð til að vinna út plöntusambönd. Það felur í sér að nota yfirkritíska vökva eins og koltvísýring til að vinna út lífvirku efnasamböndin. Í þessari aðferð er plöntuefnið sett í háþrýstihólf og síðan er yfirkritíski vökvinn látinn fara í gegnum það. Ofurkritíski vökvinn leysir upp lífvirku efnasamböndin og lausninni sem myndast er síðan safnað saman. Þessi aðferð er valin til að draga út hitanæm eða hitaþolin efnasambönd.
Gufueiming
Gufueiming er önnur aðferð til að vinna út plöntusambönd, aðallega notuð til að fá ilmkjarnaolíur úr plöntuefni. Í þessari aðferð fer gufa í gegnum plöntuefnið sem veldur því að ilmkjarnaolían gufar upp ásamt gufunni. Blandan sem myndast af gufu og ilmkjarnaolíu er síðan þétt og ilmkjarnaolíunni er safnað saman.
Notkun á plöntuútdrætti
Plöntuþykkni hefur margvíslega notkun eftir því hvaða lífvirku efnasambönd þau innihalda. Hér eru nokkur algeng notkun á plöntuþykkni:
Lyfjanotkun
Plöntuþykkni er mikið notað í hefðbundnum lækningum til að meðhöndla ýmsa kvilla. Til dæmis er Jóhannesarjurt þykkni notað til að meðhöndla þunglyndi, ginkgo biloba þykkni er notað til að auka minni og aloe vera þykkni er notað fyrir bólgueyðandi eiginleika þess.
Snyrtivörur
Plöntuþykkni er einnig notað í snyrtivörur. Þeim er bætt við húðvörur til að veita ýmsa kosti eins og rakagefingu, öldrun gegn öldrun og bjartari húð. Til dæmis er grænt te þykkni notað í húðvörur vegna andoxunareiginleika þess.
Notkun matar og drykkja
Plöntuþykkni er einnig notað í matvæla- og drykkjarvöruiðnaði. Þeim er bætt við matvæli til að auka bragðið eða sem náttúrulegt litarefni. Til dæmis er vanilluþykkni notað sem bragðefni í ýmsar matvörur og rauðrófuþykkni er notað sem náttúrulegt litarefni.
Niðurstaða
Plöntuútdrættir hafa ýmsa líffræðilega virkni sem gerir þau gagnleg til ýmissa nota. Þau eru fengin með því að vinna lífvirku efnasamböndin úr mismunandi hlutum plöntunnar með ýmsum útdráttaraðferðum. Val á aðferð fer eftir eiginleikum lífvirku efnasambandanna, gerð plöntuefnis og fyrirhugaðri notkun útdrættsins. Plöntuútdrættir hafa margs konar notkun, allt frá lyfjum til snyrtivöru til matar og drykkjar.
